|
eko-logic.org |
|
Akademsko udruženje ’’Eko logic’’ nastavlja aktivnosti usmjerene na zaštitu gradskog zelenila i urbanih šuma. Nakon uspješno implementiranog projekta pod nazivom ’’Podrška urbanoj održivosti gradskog zelenila Banje Luke’’, ispred A.U. ’’Eko logic’’ u partnerstvu sa NVO ''Eko forum'' Beograd, je kandidovan, a zatim i odobren za implementaciju projekta pod nazivom: ''Protection of Urban Forests and Green Areas'' (Zaštita urbanih šuma i zelenih površina).
Projekat je izabran za implementaciju kao jedan od 5 projekata iz cijelog regiona Zapadnog Balkana u okviru SECTOR regionalnog programa. SECTOR regionalni program (Supporting Environmental Civil Society Organisations in South Eastern Europe) predstavlja podršku organizacijama civilnog društva Jugoistočne Evrope, a finansiran je od strane švedske agencije za razvoj i saradnju (SIDA), i implementira se putem Regionalnog centra za životnu sredinu Jugoistočne Evrope (REC) sa sjedištem u Mađarskoj.
Poseban kuriozitet predstavlja činjenica da je ''Protection of Urban Forests and Green Areas'' prvi projekat u okviru SECTOR regionalnog programa čiji nosilac je organizacija iz BiH. Projekat će se implementirati na području Republike Bosne i Hercegovine i Republike Srbije i to u periodu od septembra 2008.god. do februara 2010 god.
Opis projekta
Destrukcija i fragmetnacija urbanih šuma, gubitak individualnog drveća i gubitak faune ovih područja prijete ekološkom integritetu i funkcionisanju prirodnih sistema, što će se direktno odraziti na kvalitet života u urbanim područjima. Uzroci sve veće destrukcije urbanih šuma i zelenih površina na našem području se mogu svrstati u 3 grupe:
1. U nametnutoj potrebi visokog stepena gustine urbane izgradnje i naseljenosti gradova, nisu utvrđene niti se primenjuju održive prostorne i druge zakonom propisane norme i regulative, kao i stručna pravila zaštite i urbane održivosti postojećih i novih drvoreda, zasada ukrasnog bilja i živih ograda okolo stambenih i drugih objekata. Tokom veoma intezivne obnove i izgradnje infrastrukturnih sistema užeg dijela grada Banjaluke, višegodišnja stabla u drvoredima se iskopavaju, potkopavaju, a zatim fiziološki slabe, iza čega dolazi napad štetnih insekata i biljnih bolesti. Ugrožena stabla se suše i nestaju. Ostaje betonom i asfaltom pokrivena površina, kao urbani problem koji ima negativan uticaj na estetski i funkcionalni deo zelenih površina. Sa druge strane pojavljuje se veliki problem sukoba sa infrastrukturnim objektima, u kojima ovi objekti (kao što su npr. trotoari) stradaju (bivaju izdignuti) od strane korijenja drveća, kojem nije ostavljeno dovoljno prostora za razvoj. 2. Pretjerana migracija stanovništva (naročito usljed ratnih zbivanja) iz ruralnih područja u gradska i prigradska područja Dinamičan urbani razvoj gradova, naročito Beograda i Banjaluke, prevazilazi njihove prostorne i održive ekološke uslove životne sredine u cjelini. Npr. površina gradskog zelenila smanjena je sa 15 m2, na oko 10 m2 po stanovniku Banjaluke. Dosadašnje angažovanje nadležnih organa i javnosti u cjelini, na rešavanju izraženog problema ruralne prenaseljenosti grada Banjaluke je nedovoljno, površno i neuvezano. 3. Tokom veoma intezivne obnove i izgradnje infrastrukturnih sistema, a zatim čestih i velikih izmena i dopuna u završenim radovima, zelene površine u parkovima, uz pešačke staze, na trotoarima i trgovima zamenjuju nepropusne betonske ploče i asfaltne površine, što onemogućava pristupačnost neophodnih uslova za biološku održivost i funkcionalnu namenu gradskog zelenila. Višegodišnja stabla, kao i novi zasadi u preostalim drvoredima nemaju potrebnu vodu, dodatne hranljive materije, toplotni i vazdušni režim, odnosno neophodne uslove za njihovu biološku održivost, funkcionalnost i namenu u poboljšanju kvaliteta radne i životne sredine stanovnika urbanog područja Banjaluke.
Nažalost, ove teme imaju samo pažnju ograničenog broja ljudi u BiH i Srbiji. Potrebno je shvatiti da na isti način na koji rastuće zajednice moraju da unaprijede svoju ''sivu'' infrastrukturu, kao što su: putevi, kanalizacija, rasvjeta i ostalo, takođe moraju da unapređuju ''zelenu'' infrastrukturu kao što su: parkovi, šumska područja, drvoredi, staništa divljih životinja i ostali prirodna područja. Osnovni izazov je napraviti i uspostaviti političke alate i instrumente kako bi se obezbjedilo da upravljanje prostorom bude proaktivnije, manje reaktivno i bolje integrisano u nastojanja da se uskladi rast urbanih sredina sa planiranjem, menadžmentom i zaštitom urbanih šuma i zelenih površina.
Nije dovoljno da se posadi drvo ili da se napravi park, nego je veoma bitno osigurati da to drvo preživi i da se normalo razvija. Takođe je veoma bitno osigurati da svijest javnosti, ili barem jednog dijela javnosti, bude okrenuta ka zadovoljavanju fizioloških i ostalih potreba i drveća i zelenih površina.U tu svrhu, potrebno je uspostaviti efikasne mreže među različitim interesnim grupama, kao što su: istraživači, naučnici, praktičari, predstavnici lokalne i državne vlasti i ostalim zainteresovanim za pitanje opstanka i razvoja urbanih šuma i zelenih površina. Ovakvim umrežavanjem bi uticalo na razmjenu ideja i informacija, čime bi se zasigurno obogatio i unaprijedio dialog između predstavnika vlasti i interesnih grupa zainteresovanih za unapređenje i zaštitu urbanih šuma i zelenih površina, a samim tim i za stvaranje boljih uslova zta život svih građana.
I pored toga što se i političari i ostali zainteresovani generalno slažu da šumovita područja, parkovi i ostale zelene površine imaju veliki pozitivan uticaj na gradove, realnost je da problemi očuvanja i razvoja urbanih šuma i zelenih površina prelako ''skliznu'' sa liste prioriteta koji se trebaju razmatrati. Standardni pristupi za visoko kvalitetno i održivo upravljanje urbanim šumama i zelenim površinama moraju biti razvijeni i njihovo poštovanje mora biti osigurano zakonom. To znači da prvi korak mora biti iniciranje i razvoj, a zatim i stavljanje u svakodnevnu praksu legislative (zakonskog ili podzakonskog akta) o planiranju, menadžementu i zaštiti urbanih šuma i gradskog zelenila.
U našim državama, pomenuta legislative je veoma šturo i nepotpuno definisana, pa se zbog toga javila ideja da se pokrene sinergetska akcija lokalnog stanovništva, naučnih i stručnih institucija, studenata, istaživača, lokalne vlasti grada Banje Luke i Beograda i svih ostalih interesnih grupa, kako bi se razmejnile ideje i kako bi se napravio uticaj i pružila pomoć radi kreiranja i stavljanja u svakodnevnu upotrebu legislative o planiranju, menadžemtnu i zaštiti urbanih šuma i gradskog zelenila.
Takođe, postoji veliki problem u manjku komunikacije između različitih grupa zainteresovanih za zaštitu gradskog zelenila i urbanih šuma, a što predstavalja i problem prilikom pokretanja bilo kakve ozbiljnije akcije. Jačanje komunikacionih kanala mora da uključuje različite komunikacione faze i postepeno uključivanje interesnih grupa/eksperata/planera/političara/građana/korisnika gradskog zelenila u najširem smislu. U središtu ovakvog pristupa je isticanje značaja razmjene ideja putem razvoja komunikacionih kanala. Unapređenje trenutnog stanja mora obuhvatiti kako jačanje institucionalnih, tako i jačanje personalnih kapaciteta.
Opšti ciljevi projekta
Opšti cilj projekta je sinergetski uticaj na donosioce zakona i političare za pozicioniranje i iniciranje procesa za formulaciju, kritičku procjenu, predlaganje i stavljanje na snagu nove ili unapređenje postojeće legislative vezane za planiranje, upravljanje i zaštitu urbanih šuma i zelenih površina, kako na republičkom tako i na lokalnom nivou.
Takođe, opšti cilj ovog projekta je i unapređenje i jačanje komunikacionih kanala među različitim interesnim stranama zainteresovanim za planiranje, upravljanje i zaštitu urbanih šuma i zelenih površina radi unapređenja postojeće situacije, a što uključuje jačanje institucionalnih i personalnih kapacitieta. U okviru projekta će se vršiti direktna i indirektna promocija, sa ciljem jačanja svijesti i unapređanja znanja šire populacije o značaju urbanih šuma i zelenih površina.
Pojedinačni ciljevi projekta
1. Analizirana trenutna situacija vezana za planirenje, upravljanje i zaštitu urbanih šuma i zelenih površina, sa fokusiranjem na postojeću legislativu na državnom i lokalnom nivou, kao i na državne i lokalne organizacije i njihove alate i mehanizme, 2. Različite interesne grupe edukovane o ekonomskom, socijalnom i ekološkom značaju, kao i o velikoj potrebi za novom ili poboljšanom legislativom za efikasnije i efektivnije planirenje, upravljanje i zaštitu urbanih šuma i zelenih površina. 3. Edukovani učenici osnovnih škola, zajedno sa pošumljavanjem 1 ha teritorije urbanih šuma, 4. Regionalno širenje informacija putem elektronskih i štampanih medija radi promovisanja značaja i neophodnosti zakonske zaštite urbanih šuma i zelenih površina, 5. Konstruisan i uspostavljen web portal kojim će se vršiti razmjena informacija i uvezivanje interesnih strana uključenih u planiranje, upravljanje i zaštitu urbanih šuma i zelenih površina, 6. Ojačana svijest i unaprijeđeno znanje šire populacije o značaju urbanih šuma i zelenih površina, kao i načinima njihove zaštite, zajedno sa promovisanjem značaja unapređenja postojeće legislative. 7. Elaboracija dobre inostrane prakse i formulisanje smjernica za donosioce zakona o najboljim modelima za zakonsko regulisanje planiranja, upravljanja i zaštite urbanih šuma i zelenih površina. 8. Formulisani, kritički procjenjeni i predloženi mogući elementi zakonskog ili podzakonskog akta o planiranju, upravljanju i zaštiti urbanih šuma i zelenih površina Sinergetski i direktan uticaj svih uključenih interesnih strana za inciranje procesa za formulaciju i stvaljanje na snagu zakonskog ili podzakonskog akta o urbanim šumama i zelenim površinama, na republičkom i lokalnom nivou, sa predlaganjem jasno definisanih alata i metoda za planiranje, upravljanje i zaštitu.
Aktivnosti
· Detaljan uvid u postojeću legislativu i primjere dobre prakse na lokalnom, regionalnom i globalnom nivou, sa provođenjem ispitivanja javnog mnjenja · Konstruisanje i uspostavljanje web portala · Jačanje ciljnih grupa · Edukativne aktivnosti za učenike, sa provođenjem akcije pošumljavanja · Prikupljanje podataka i izrada Studije · Provođenje peticije, · Sinergestski uticaj na donosioce zakona sa predlaganjem konkretnih mjera, Promocija.
Uticaj na životnu sredinu
Zdravo i funkcionalno gradsko zelenilo održava i poboljšava kvalitet života, stanovanja i radne sposobnosti ljudi. Koristi koje gradsko zelenilo ima možemo podijeliti na ekonomsko, socijalno i ekološko. Od ekoloških uticaja posebno se mogu istaći pozitivan uticaj na kvalitet vazduha urbanih sredina i smanjenje buke (pojas stabala širine 3 m i visine 1,5 m može smanjiti saobraćajnu buku za 6-10 dB). Poboljšavaju se mikroklimatski uslovi u toku ljeta i zime (+/- 1°C ispod manje grupe stabala, i do +/- 8 °C sklopljeno drveće u odnosu na površinu bez rastinja), održavanje povoljnog bilansa kiseonika i ugljen dioksida (Biljke koriste ugljen-dioksid u procesu fotosinteze (6 H2O + 6CO2 + svjetlost = C6H12O6 + 6O2). Dokazano je da malo povećanje sadržaja CO2 dovodi do povećanja biološke produktivnosti drveća što je veoma značajno za smanjenje prisustva ugljen-dioksida i povećanju količine kiseonika u vazduhu urbanih sredina ; pozitivno se utiče na zaštitu od čvrstih čestica (drveće u zavisnosti od vrste, strukture, sklopa i starosti, raspolaže velikom lisnom površinom (npr. lisna površina jelove šume može dostići i 160 000 m2/ha) koja efikasno zadržava čestice prašine); štetnih materija i gasova (Primjer> neke vrste javora ,prečnika oko 30 cm, koji se nalaze uz saobraćajnice mogu apsorbovati: 60 mg kadmijuma, 140 mg hroma, 820 mg nikla and 5200 mg olova iz životne sredine u jednom vegetacionom periodu (Coder, 1996); veliki doprinos drvenaste vrste imaju za prizemni sloj atmosfere i to u čisto mehaničkom dejstvu - horizontalna strujanja pretvaraju u vertikalna, što dovodi do ''razređivanja'', odnosno smanjivanje koncentracije štetnih gasova u prizemnom sloju atmosfere (Primjer: Kada 1m3 vazduha, sa primjesom 100mg SO2 prođe, brzinom od oko 5m/sec/ha srednjedobnog drvenastog zelenila, potpuno je prečišćen. Po istim istraživanjima samo 500m2 širine zelenog pojasa smanjuje prisustvo SO2 i NO za oko 70%).
Više o projektu na:
Rukovodilac projekta
Dragan Čomić, dipl.ing.šum. Tel.: +387 51 219 343 Fax: +387 51 217 843 Mob.: +387 65 392 873 Vidovdanska 37 78 000 Banja Luka RS, BiH
Projekat se implementira sredstvima SECTOR programa Regionalnog centra za okoliš za Srednju i Istočnu Evropu (REC). Program finansira Švedska agencija za međunarodni razvoj i saradnju (SIDA).
|
|
Zaštita urbanih šuma i zelenih površina |
|
SECTOR-Podrška organizacijama civilnog društva iz oblasti zaštite okoliša u Jugoistočnoj Evropi |
|
|
© Sva prava zadržana | All rights reserved |